Zgłoś nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej w czasie występowania COVID-19 (produkty rolne i spożywcze)

Na czym polega postępowanie właściwe. Jakie są kary?

01. Czy postępowanie może być wszczęte na wniosek dostawcy lub nabywcy?
Nie, postępowanie jest wszczynane wyłącznie z urzędu, a nie na żądanie/wniosek przedsiębiorcy. Należy jednak podkreślić, że dostawca lub nabywca ma prawo złożyć do UOKiK zawiadomienie, które może stanowić podstawę wszczęcia postępowania wobec przedsiębiorcy podejrzanego o nadużywanie przewagi kontraktowej.

Art. 9 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

02. Na czym polega i ile trwa postępowanie właściwe?
Postępowanie właściwe w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową wszczynane jest w sytuacji, gdy zasadne jest postawienie zarzutu stosowania praktyk konkretnemu przedsiębiorcy. Przedsiębiorca ten staje się stroną prowadzonego postępowania.

Postępowanie powinno być zakończone nie później niż w terminie 5 miesięcy od dnia jego wszczęcia, jednak w sprawach szczególnie skomplikowanych możliwe jest przedłużenie tego terminu.

Postępowanie właściwe może być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym.

Art. 9 i 25 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

03. Z czym wiąże się takie postępowanie dla przedsiębiorcy podejrzanego o stosowanie nieuczciwej praktyki?
Przedsiębiorca, wobec którego zostało wszczęte postępowanie w sprawie nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej staje się stroną postępowania. Uzyskuje on prawo do czynnego udziału w postępowaniu oraz wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów. Ma on również prawo wglądu do akt sprawy. Ewentualne ograniczenie przedsiębiorcy w tym zakresie wymaga wydania przez Prezesa UOKiK stosownego postanowienia, podlegającego kontroli sądowej.

Przedsiębiorca musi liczyć się z ryzykiem nałożenia na niego, w decyzji kończącej postępowanie, kary za stosowanie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową, której maksymalna wysokość wynosi 3% obrotu przedsiębiorcy osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary pieniężnej.

Art. 13 i 33 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

04. Czy konsument może złożyć wyjaśnienia dotyczące istotnych okoliczności prowadzonej sprawy? W jakiej formie może to zrobić?
Konsument również może złożyć wyjaśnienia dotyczące istotnych okoliczności rozpoznawanej przez Prezesa UOKiK sprawy – każdy ma do tego prawo. Takie wyjaśnienia powinny być złożone na piśmie.

Konsument może również złożyć zawiadomienie dotyczące stosowania praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową.

W toku postępowania, ze względu na fakt, że praktyki nieuczciwie wykorzystujące przewagę kontraktową mogą być stosowane wyłącznie w relacjach pomiędzy przedsiębiorcami, informacje i dokumenty będą pozyskiwane co do zasady od przedsiębiorców.

Art. 11 i art. 14 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

05. W jaki sposób UOKiK zbiera dowody w prowadzonej sprawie?
Ustawa nie zawiera zamkniętego katalogu metod pozyskiwania dowodów. Należy tu więc dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Dowody i informacje Prezes UOKiK pozyskuje w szczególności:

  • ze źródeł publicznie dostępnych (np. publicznych rejestrów);
  • z treści zawiadomienia;
  • od przedsiębiorców w odpowiedzi na pisemne żądanie Prezesa UOKiK;
  • w wyniku kontroli prowadzonej u przedsiębiorcy.

Art. 15 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

06. Czy zawsze przeprowadzana jest kontrola u przedsiębiorcy objętego postępowaniem w sprawie podejrzenia o nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej?
Nie zawsze. Kontrolę przeprowadza się w przypadku, gdy istnieje uzasadnione przekonanie, że będzie ona skuteczniejszym narzędziem pozyskania dowodów niż pisemne żądanie ich przedstawienia.

Kontrola jest prowadzona zwykle u przedsiębiorcy podejrzewanego o stosowanie niedozwolonej praktyki. Kontrola może zdarzyć się także u innych przedsiębiorców, np. kontrahentów podejrzanego.

W przypadku postępowań w sprawie stosowania praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową należy oczekiwać analogicznych działań jak w postępowaniach antymonopolowych, podczas których w większości spraw nie jest prowadzona kontrola.

Art. 16 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

07. Czego przedsiębiorca może się spodziewać podczas kontroli UOKiK?
Przeprowadzający kontrolę ma prawo do m.in.:

  • wstępu na grunt oraz do budynków, lokali lub innych pomieszczeń oraz środków transportu kontrolowanego;
  • żądania udostępnienia wszelkiego rodzaju dokumentów związanych z przedmiotem kontroli, w tym dokumentów na informatycznych nośnikach danych;
  • żądania dostępu do systemów informatycznych będących własnością innego podmiotu, zawierających dane kontrolowanego związane z przedmiotem kontroli w zakresie, w jakim kontrolowany ma do nich dostęp;
  • żądania sporządzenia przez kontrolowanego kopii lub wydruków materiałów;
  • żądania od kontrolowanego lub osób przez niego upoważnionych ustnych wyjaśnień dotyczących przedmiotu kontroli, oraz udostępnienia i wydania przedmiotów mogących stanowić dowód w sprawie.

Kontrolujący może korzystać z pomocy funkcjonariuszy innych organów kontroli państwowej lub Policji. Przebieg kontroli może być utrwalany przy pomocy urządzeń rejestrujących obraz lub dźwięk.

Z wyżej wymienionymi uprawnieniami kontrolujących skorelowane zostały w ustawie odpowiednie obowiązki kontrolowanego (art. 18 ust. 1).

Kontrolowany zobowiązany jest do zapewnienia kontrolującym warunków i środków niezbędnych do sprawnego przeprowadzenia kontroli, w tym w szczególności:

  • sporządza we własnym zakresie kopie i wydruki materiałów i korespondencji oraz dokumenty zgromadzone na nośnikach elektronicznych;
  • zapewnia kontrolującym, w miarę możliwości, samodzielne zamknięte pomieszczenie;
  • zapewnia wydzielone miejsce do przechowywania dokumentów i materiałów zabezpieczonych podczas kontroli przedmiotów;
  • udostępnia środki łączności, którymi dysponuje, w zakresie niezbędnym do wykonywania czynności

Kontrolowany potwierdza również za zgodność z oryginałem sporządzone kopie dokumentów i wydruków.

Art. 17, art. 18 pkt 1, art. 19 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

08. Czy kontrolowany przedsiębiorca może odmówić współpracy?
Kontrolowany przedsiębiorca lub osoba przez niego upoważniona mogą odmówić udzielenia informacji lub współdziałania w toku kontroli tylko wtedy, gdy naraziłoby to je lub ich małżonka, wstępnych, zstępnych, rodzeństwo oraz powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również osoby pozostające w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli, a także osobę pozostającą we wspólnym pożyciu na odpowiedzialność karną.

W pozostałym zakresie odmowa współpracy w toku kontroli może skutkować ukaraniem przedsiębiorcy. Prezes Urzędu może bowiem nałożyć karę pieniężną w wysokości stanowiącej równowartość do 50 mln euro, na przedsiębiorcę, który choćby nieumyślnie uniemożliwia lub utrudnia rozpoczęcie lub przeprowadzenie kontroli.

Art. 18 pkt 2 i art. 34 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

09. Jakie mogą być konsekwencje dla przedsiębiorcy nieuczciwie wykorzystującego przewagę kontraktową?
Kary pieniężne za stosowanie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktowąKonsekwencje mogą być przede wszystkim finansowe. Prezes UOKiK może nałożyć na dostawcę albo nabywcę karę pieniężną w wysokości do 3% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Ponadto może nałożyć m.in. karę pieniężną w wysokości stanowiącej równowartość do 10 tys. euro za każdy dzień opóźnienia
w wykonaniu decyzji stwierdzającej nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej.

Dodatkowo ustawa przewiduje dotkliwe kary finansowe za brak należytej współpracy w toku postępowania (nieprzekazanie informacji, utrudnianie kontroli) – do 50 mln euro.

Należy podkreślić, że są to maksymalne kwoty kar, które w praktyce będą dostosowywane do wagi naruszenia oraz towarzyszących mu okoliczności.

Warto też wspomnieć o innego rodzaju konsekwencjach dla przedsiębiorcy nieuczciwie wykorzystującego przewagę kontraktową. Należą do nich negatywne skutki wizerunkowe, wiążące się z tym, że jawne wersje decyzji Prezesa UOKiK są publikowane na stronie internetowej UOKiK. Publikacja jest opatrzona informacją, czy decyzja jest prawomocna.

Art. 30, 33, 34, 35 i 37 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

10. Co oznacza rygor natychmiastowej wykonalności?
Nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności oznacza, że obowiązki nałożone na przedsiębiorcę stają się wymagalne od chwili doręczenia przedsiębiorcy decyzji lub postanowienia o nadaniu decyzji takiego rygoru, a nie od momentu uprawomocnienia się decyzji.

Jest to jednak możliwe jedynie w przypadku, gdy stosowanie praktyki zagraża dalszemu funkcjonowaniu pokrzywdzonego przedsiębiorcy.

Od postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności stronie postępowania przysługuje zażalenie do sądu ochrony konkurencji i konsumentów.

Art. 28 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

11. Co to jest decyzja zabezpieczająca i jakie są jej skutki?
Decyzja zobowiązująca może być wydana, gdy:

  • w toku     postępowania     uprawdopodobnione     zostanie     naruszenie     przez przedsiębiorcę zakazu nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej,

oraz

  • strona postępowania zobowiąże się do podjęcia lub zaniechania określonych działań w celu zakończenia naruszenia lub usunięcia jego skutków.

W decyzji Prezes UOKiK zobowiązuje stronę do wykonania zaproponowanych przez nią zobowiązań i określa termin ich realizacji. Treść zobowiązań zawsze stanowi efekt uzgodnień pomiędzy organem a przedsiębiorcą.

Celem decyzji zobowiązującej jest szybkie zakończenie naruszenia lub usunięcie jego negatywnych skutków. Wydanie decyzji zobowiązującej pozwala na uzyskanie pożądanego stanu równowagi pomiędzy działaniami przedsiębiorców. Rezultat ten zostaje osiągnięty przy znacznie mniejszym zaangażowaniu środków i czasu, których wymaga pełne postępowanie dowodowe oraz ewentualne postępowanie odwoławcze.

Przedsiębiorca może zobowiązać się na przykład do zapłaty zaległych należności, zapłaty odsetek za opóźnienie, skrócenie umownych terminów zapłaty, doprecyzowanie niejasnych dotychczas postanowień umów, rezygnację z dodatkowo pobieranych opłat lub niekorzystnych dla drugiej strony umowy postanowień.

Decyzja zobowiązująca może być korzystna dla przedsiębiorcy – w przypadku jej wydania na przedsiębiorcę nie nakłada się kar z tytułu stosowania zakazanych praktyk.

Art. 27 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

12. Czy UOKiK może opublikować na swoich stronach internetowych również decyzję nieostateczną? A co jeżeli Prezes UOKiK uchyli decyzję? Czy jest na ten temat wydawany komunikat aktualizujący stan faktyczny?
Decyzja Prezesa UOKiK wydawana na podstawie ustawy zawsze jest ostateczna – nie przysługuje od niej odwołanie do innego organu administracji. Decyzja ta może być natomiast nieprawomocna, gdy wniesione jest od niej odwołanie do sądu.

Prezes UOKiK publikuje jawne wersje decyzji niezwłocznie po ich wydaniu/doręczeniu stronom postępowania, zaznaczając, czy decyzja jest prawomocna. W przypadku wniesienia odwołania, informacja o wydaniu decyzji jest uzupełniana treściami odpowiednich wyroków sądów. Jeżeli zachodzi konieczność zmiany decyzji, również publikowana jest treść zmienionej decyzji.

Praktyką UOKiK jest wydawanie komunikatów prasowych dotyczących wydania decyzji lub treści wyroków sądów jedynie w sprawach większej wagi.

Art. 30 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

13. Kogo może dotknąć kara pieniężna?
Kary pieniężne za stosowanie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktowąW sprawach dotyczących praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową kara może być nałożona na:

  1. dostawcę albo nabywcę, jeżeli choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej (w wysokości nie większej niż 3% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary);
  2. przedsiębiorcę (dostawcę, nabywcę lub innego kontrolowanego przedsiębiorcę), jeżeli choćby nieumyślnie nie przekazał informacji lub dokumentów żądanych przez UOKiK, bądź udzielił nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji (w wysokości maksymalnej stanowiącej równowartość 50 mln euro);
  3. przedsiębiorcę kontrolowanego, który uniemożliwia lub utrudnia rozpoczęcie lub przeprowadzenie kontroli, w tym nie udzielił żądanych informacji (w wysokości maksymalnej stanowiącej równowartość 50 mln euro);
  4. przedsiębiorcę, wobec którego została wydana decyzja, postanowienie lub wyrok sądowy, jeżeli opóźnia się w ich wykonaniu (w wysokości maksymalnej stanowiącej równowartość 10 tys. euro za każdy dzień opóźnienia);
  5. osobę pełniącą funkcję kierowniczą lub wchodzącą w skład organu zarządzającego przedsiębiorcy, jeżeli osoba ta, umyślnie albo nieumyślnie nie wykonała wyżej wymienionych decyzji, postanowień lub wyroków, uniemożliwia lub utrudnia rozpoczęcie lub przeprowadzenie kontroli, w tym nie wykonuje obowiązków w czasie kontroli (w wysokości maksymalnej stanowiącej pięćdziesięciokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw);
  6. osobę upoważnioną przez przedsiębiorcę kontrolowanego, za udzielenie w toku kontroli nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd żądanych informacji, uniemożliwianie lub utrudnianie rozpoczęcia lub przeprowadzenia kontroli, za niewykonanie obowiązków w czasie kontroli lub uniemożliwianie albo utrudnianie okazania dokumentów (w wysokości maksymalnej stanowiącej pięćdziesięciokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw);
  7. pracownika przedsiębiorcy kontrolowanego, za uniemożliwianie lub utrudnianie okazania dokumentów (w wysokości maksymalnej stanowiącej pięćdziesięciokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw);
  8. świadka i biegłego, za nieuzasadnioną odmowę zeznań/złożenia opinii lub nieusprawiedliwione niestawiennictwo/opóźnienie złożenia opinii lub nieusprawiedliwione niestawiennictwo na wezwanie UOKiK (w wysokości maksymalnej 5 tys. zł).

Art. 33 ust. 1, art. 34, 35, 36 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

14. Jakie kary nakłada ustawa na nieuczciwych przedsiębiorców?
Kary pieniężne za stosowanie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktowąNieuczciwe wykorzystanie przewagi kontraktowej może skutkować nałożeniem przez Prezesa UOKiK kary pieniężnej w wysokości nie większej niż 3% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary.

Ponadto, jeżeli przedsiębiorca nie udzieli informacji żądanych przez Prezesa Urzędu lub udzielił informacji nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd, bądź utrudni przeprowadzenie kontroli, może spotkać się z sankcją w postaci kary pieniężnej o równowartości do 50 mln euro.

Prezes Urzędu może też nałożyć na osobę pełniącą funkcję kierowniczą lub wchodzącą w skład organu zarządzającego przedsiębiorcy karę pieniężną w wysokości do pięćdziesięciokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw m.in. za utrudnianie kontroli.

15. Jakie okoliczności są brane pod uwagę przy wymierzaniu sankcji finansowej?
W przypadku określania zasadniczej kary za naruszenie przepisów ustawy, tj. za nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej (do 3% obrotu), bierze się pod uwagę następujące okoliczności:

  • okres,
  • skutki rynkowe,
  • stopień naruszenia – tu ważne są okoliczności dotyczące natury naruszenia
    i działalności dostawcy albo nabywcy, która stanowiła przedmiot naruszenia, oraz specyfiki rynku, na którym do niego doszło.

Dodatkowo uwzględnia się okoliczności łagodzące oraz obciążające; do łagodzących

należą:

  • dobrowolne usunięcie skutków naruszenia;
  • zaniechanie przez dostawcę albo nabywcę, z własnej inicjatywy, stosowania praktyki nieuczciwie wykorzystującej przewagę kontraktową przed wszczęciem postępowania lub niezwłocznie po jego wszczęciu;
  • podjęcie z własnej inicjatywy działań w celu zaprzestania naruszenia lub usunięcia jego skutków;
  • współpraca z Prezesem UOKiK w toku postępowania, w szczególności przyczynienie się do szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania.

Okolicznościami obciążającymi natomiast są:

  • umyślność naruszenia;
  • dokonanie uprzednio podobnego naruszenia.

Z kolei w przypadku wymierzania kary za opóźnienie w wykonaniu decyzji (do 10 tys. euro za każdy dzień) uwzględnia się skutki rynkowe niewykonania decyzji, postanowień i wyroków.

Kary za brak należytej współpracy z Urzędem w toku postępowania, czyli za nieprzekazanie informacji, utrudnianie kontroli (do 50 mln euro) określane są biorąc pod uwagę wpływ naruszenia na przebieg i termin zakończenia postępowania.

Art. 37 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

16. Czy na przedsiębiorcę, któremu udowodniono nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej, zawsze nakładana jest kara pieniężna?
Nałożenie kary finansowej nie jest automatyczne i w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów Prezes UOKiK nie musi korzystać z tej możliwości. Niemniej odstąpienie od wymierzenia tego rodzaju sankcji wymaga zaistnienia szczególnych okoliczności.

Wobec tego należy spodziewać się, że regułą jest nałożenie kary. Celem jej zastosowania jest bowiem zapewnienie, że przedsiębiorcy poniosą negatywne konsekwencje swoich niezgodnych z prawem działań i w przyszłości będą stosowali się do przepisów

17. Czy będą kary dla firm, które niesłusznie oskarżą partnera biznesowego?
Ustawa nie przewiduje takich kar. Składający zawiadomienie musi się jednak liczyć z tym, że będzie miał obowiązek współpracować z UOKiK, a nieudzielenie żądanych informacji lub udzielenie informacji nieprawdziwych może skutkować nałożeniem kary pieniężnej w wysokości do 50 mln euro.

Trzeba jednocześnie pamiętać, że wszystkie postępowania prowadzone przez Prezesa UOKiK wszczynane będą wyłącznie z urzędu, na podstawie zawiadomienia, a nie na wniosek przedsiębiorcy.


Do pobrania

Zebrane pytania i odpowiedzi (format: .pdf, rozmiar: 561 KB)