Zgłoś nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej w czasie występowania COVID-19 (produkty rolne i spożywcze)

Zagadnienia ogólne

01. Jakie są główne założenia i cele ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej?
Bezpośrednim celem ustawy jest wyeliminowanie nieuczciwych praktyk handlowych w relacjach między przedsiębiorcami prowadzącymi działalność w zakresie produkcji, przetwórstwa i dystrybucji produktów rolnych i żywności. Ustawa dotyczy stosunków między firmami prowadzącymi obrót produktami rolnymi i spożywczymi.

Potrzeba wprowadzenia regulacji wynikała z faktu braku równowagi pomiędzy uczestnikami łańcucha dostaw żywności, czyli z faktu występowania po jednej stronie silnych ekonomicznie, skonsolidowanych podmiotów sektora dystrybucji, a często także przetwórstwa, a po drugiej – słabszych, rozdrobnionych podmiotów produkujących surowce rolne i artykuły spożywcze.

Dla prawidłowego funkcjonowania łańcucha dostaw żywności niezbędne jest zachowanie dobrych relacji między wszystkimi jego ogniwami.

Należy przy tym podkreślić, że nadrzędnym celem ustawy jest ochrona interesu publicznego, a nie indywidualnego. Oznacza to, że działania UOKiK mają wyeliminować nieuczciwe praktyki z obrotu gospodarczego, a nie zadośćuczynić konkretnym, poszkodowanym przedsiębiorcom. Indywidualne dochodzenie roszczeń odbywa się przed sądem powszechnym.

02. Jakie branże obejmuje ustawa?
Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej dotyczy wyłącznie rynku rolno-spożywczego. W tym obszarze nie obejmuje ona jednak dostaw bezpośrednich, czyli produkcji małych ilości surowców do konsumenta lub lokalnego zakładu detalicznego bezpośrednio zaopatrującego konsumenta (np. sprzedaży przez rolnika małej ilości płodów rolnych na targu). Należy też pamiętać o wyłączeniach – przypadkach, w których ustawa nie ma zastosowania (np. sprzedaż pasz, tytoniu, nasion, żywych zwierząt w celu innym niż spożycie).

Art. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi [art. 1 ust. 2 lit. c Rozporządzenia (WE) nr 852/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie higieny środków spożywczych]

03. Czy do UOKiK będą mogły zgłaszać się firmy niespożywcze, np. producenci chemii gospodarczej, kosmetyków, odzieży, sprzętu RTV/AGD, które współpracują z dystrybutorami?
Przedsiębiorcy spoza rynku rolno-spożywczego nie są objęci ustawą o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej. Tym niemniej w przypadku zetknięcia się z nieuczciwymi praktykami nadal mogą wnieść sprawę do sądu cywilnego na podstawie przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Natomiast w przypadku, gdyby sprawa dotyczyła praktyk antykonkurencyjnych, czy to w formie porozumienia ograniczającego konkurencję, czy też nadużywania pozycji dominującej przez przedsiębiorcę, który taką pozycję na rynku posiada, otwarta jest możliwość złożenia zawiadomienia do UOKiK na podstawie art. 86 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów.

04. Czy ustawa dotyczy również relacji dostawca-sieć restauracji?
Tak, jeżeli:

  • przedmiotem dostaw jest produkt rolny lub spożywczy (do restauracji dostarcza się też np. serwetki – te produkty nie podlegają ustawie);
  • występuje istotna dysproporcja w potencjale ekonomicznym między kontrahentami (np. roczny obrót dostawcy jest wielokrotnie większy niż roczny obrót sieci restauracji);

Art. 5 i 7 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

05. Według handlowców ustawa dotyczy głównie ich samych, a miała obejmować cały łańcuch żywnościowy – od produkcji, przez skup i przetwórstwo, po dystrybucję.
Wręcz przeciwnie – celem ustawy było objęcie jej zakresem, co do zasady całego łańcucha dostaw produktów rolno-spożywczych (z wyłączeniami dotyczącymi m.in. wewnętrznych relacji spółdzielni i grup producentów rolnych oraz z wyłączeniem dostaw bezpośrednich
w rozumieniu ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia).

Zakazem nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej objęci są zarówno nabywcy produktów rolno-spożywczych, jak i dostawcy. Definicje nabywcy oraz dostawcy celowo zostały sformułowane w szeroki sposób, aby objąć jak najszersze spektrum umów zawieranych na tym rynku.

06. Co w świetle ustawy uznawane jest za produkt rolny i spożywczy?
Produktami rolnymi lub spożywczymi są środki spożywcze, czyli jakiekolwiek substancje lub produkty:

  • przetworzone (np. konserwy, dżemy, wędliny, cukier),
  • częściowo przetworzone (np. surowe produkty powstające w wyniku uboju i rozbioru zwierząt typu surowy rostbef wołowy, czy półtusze wieprzowe),
  • nieprzetworzone (np. świeże warzywa, owoce, mięso),

przeznaczone do spożycia przez ludzi (lub których spożycia przez ludzi można się spodziewać).

Środki spożywcze obejmują napoje, gumę do żucia i wszelkie substancje (łącznie z wodą), świadomie dodane do żywności podczas jej wytwarzania, przygotowania lub obróbki. Nie obejmują natomiast m.in. pasz, tytoniu i roślin przed dokonaniem zbiorów.

Art. 5 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi [art. 2 Rozporządzenia (WE) NR 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołujące Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności]

07. Czy UOKiK będzie mógł wziąć pod lupę wszelkiego rodzaju umowy nabycia produktów rolnych i spożywczych? Czy znaczenie ma np. wysokość obrotów pomiędzy przedsiębiorcami?
Wszystkie umowy nabycia tych produktów mogą być przedmiotem zainteresowania UOKiK – kryterium obrotowe nie ma znaczenia.

Art. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

08. Jaka jest definicja przedsiębiorcy na gruncie ustawy?
Zgodnie z ustawą przedsiębiorcą jest:

  • osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą; za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej;
  • osoba fizyczna, osoba prawna, a także jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizująca lub świadcząca usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (np. gmina);
  • osoba fizyczna wykonująca zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadząca działalność w ramach wykonywania takiego zawodu (np. adwokat);
  • osoba fizyczna, która posiada kontrolę nad co najmniej jednym przedsiębiorcą, choćby nie prowadziła działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli podejmuje działania podlegające kontroli koncentracji;
  • związek przedsiębiorców, czyli izby, zrzeszenia i inne organizacje zrzeszające przedsiębiorców, a także związki tych

Art. 5 ust. 4. ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi (art. 4 pkt. 1 ustawy o ochronie o ochronie konkurencji i konsumentów, art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej)

09. Co to jest przewaga kontraktowa? Czy sama przewaga jest zakazana?
Przedmiot zakazanych praktykPrzewaga kontraktowa jest definiowana poprzez dwie sytuacje:

  • przewagi kontraktowej nabywcy względem dostawcy – gdy występuje znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym na korzyść nabywcy;
  • przewagi kontraktowej dostawcy względem nabywcy – gdy występuje znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym na korzyść

Należy zaznaczyć, że sama przewaga kontraktowa nie jest zakazana – niedozwolone jest jej nieuczciwe wykorzystywanie, czyli takie które jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i zagraża istotnemu interesowi drugiej strony albo narusza taki interes.

Art. 6 i art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

10. Co to jest „nieuczciwość” w rozumieniu ustawy i jak przedsiębiorca ma ją wykazać w zawiadomieniu?
Klauzula generalnaWykorzystywanie przewagi kontraktowej przez przedsiębiorcę jest nieuczciwe, jeżeli jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i zagraża istotnemu interesowi drugiej strony albo go narusza. Ustalenie czy doszło do nieuczciwego wykorzystania przewagi kontraktowej odbywa się poprzez ocenę działań przedsiębiorcy pod kątem wymienionych przesłanek, które muszą być spełnione łącznie.

Zawiadamiający powinien wykazać nieuczciwość praktyki wskazanej w zawiadomieniu.

Art. 7 ust. 2 i art. 11 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

11. W ustawie wymienione są cztery przykładowe sytuacje uznawane za nieuczciwe. Czy inne praktyki rynkowe też wchodzą w grę i mogą być przedmiotem zainteresowania UOKiK?
Rodzaje nieuczciwych praktyk handlowychW ustawie wyliczone są jedynie przykładowe, najbardziej typowe sytuacje uznawane za nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej. Inne podejrzane praktyki rynkowe również mogą podlegać ocenie UOKiK.

Do innych przykładów nieuczciwych praktyk zakwestionowanych przez UOKiK zaliczyć można: brak jasnego określenia przez nabywcę ceny zakupu produktów rolnych lub sposobu jej obliczenia oraz brak określenia harmonogramu odbioru produktów rolnych w sytuacji, w której rolnik zobowiązany jest zebrać je z pola i dostarczyć w krótkim czasie od wezwania.

12. Czy UOKiK na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej UOKiK będzie mógł zająć się opłatami za promocję w gazetce?
Rodzaje nieuczciwych praktyk handlowychSamo pobieranie opłat za promocję w gazetce lub inne usługi promocyjne, marketingowe, czy transportowe nie jest zakazane. Niedozwolone jest natomiast nieuczciwe wykorzystywanie przewagi kontraktowej w tym kontekście, to znaczy przykładowo:

  • pobieranie zawyżonych, niewspółmiernych opłat za świadczone usługi,
  • wymuszanie zakupu usług, np. poprzez wiązanie obowiązku ich zakupu ze zgodą na przyjęcie towaru do sprzedaży,
  • niezrealizowanie usług.

Pobranie tego rodzaju opłat, w warunkach wynikających z ustawy, będzie podlegało ocenie UOKiK. Każdy przypadek będzie oceniany indywidualnie, z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego.

Art. 7 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

13. Czy UOKiK będzie prowadził działania jeśli opłata ma rzeczowy i zwyczajowy charakter?
Należy spodziewać się, że opłaty mające charakter rzeczowy i zwyczajowy są zgodne z dobrymi obyczajami kupieckimi, a zatem ich stosowanie nie jest nieuczciwe.

Jednakże każdy przypadek pobrania opłaty kwestionowanej przez zawiadamiającego przedsiębiorcę będzie indywidualnie oceniany przez UOKiK, w zależności od towarzyszących mu okoliczności faktycznych i prawnych.

14. Czy rolnik dostarczający sałatę do sieci handlowej, spełniający warunki obrotowe z ustawy, będzie mógł zgłosić do UOKiK sprawę dotyczącą rabatu posprzedażowego?
Sałata jest produktem spożywczym, zatem umowy dotyczące jej zbycia wchodzą w zakres ustawy.

Sytuacje zastosowania rabatu posprzedażowego lub opłaty półkowej/marketingowej nie są wymienione w ustawie jako przykładowe nieuczciwe praktyki. Niemniej potencjalnie mogą zostać tak ocenione lub też mogą spełniać wymogi klauzuli generalnej, która brzmi

„Wykorzystywanie przewagi kontraktowej jest nieuczciwe, jeżeli jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i zagraża istotnemu interesowi drugiej strony albo narusza taki interes”. Należy

podkreślić, że uznanie danego zachowania za nieuczciwe zależy od oceny UOKiK, który bierze pod uwagę jego specyfikę i towarzyszące mu okoliczności.

Przed złożeniem zawiadomienia do UOKiK należy też sprawdzić czy występuje istotna dysproporcja w potencjale ekonomicznym między kontrahentami (np. czy sieć handlowa ma wielokrotnie większy roczny obrót niż roczna wartość sprzedaży rolnika).

Rolnik powinien także sprawdzić na ile warunki współpracy z siecią są zgodne z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o organizacji niektórych rynków rolnych. Przepisy te dają mu możliwość egzekwowania swoich praw w trybie zasad szczegółowych dotyczących rolników, którzy objęci są dokładniej zdefiniowanym i szerszym zakresem chronionych praw, a tryb ich egzekwowania może być szybszy. Dyrektor Oddziału Terenowego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa może nałożyć karę na przedsiębiorcę w przypadku braku pisemnej umowy z kontrahentem, który jest rolnikiem lub gdy umowa ta nie spełnia określonych wymogów.

Art. 3, 5 i 7 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

15. Czy pobieranie opłat logistycznych – za dowiezienie towaru do sklepu z magazynu sieci – też będzie praktyką nieuczciwą zgodnie z ustawą?
Pobieranie opłat transportowych i logistycznych nie jest zakazane. W określonych okolicznościach może jednak zdarzyć, że zostanie to uznane za nieuczciwą praktykę, np. w sytuacji, gdy opłaty te, pobierane przez przedsiębiorcę posiadającego przewagę kontraktową, będą zawyżone (tzn. będą nieekwiwalentne w stosunku do wartości świadczonych usług) lub gdy zostaną pobrane za usługi niezrealizowane.

Każde zawiadomienie dotyczące takiej sprawy będzie podlegało ocenie UOKiK, z uwzględnieniem okoliczności faktycznych i prawnych.

Art. 7 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

16. Co oznacza pojęcie interesu publicznego z art. 1 ustawy? Jak UOKiK będzie definiować interes publiczny w prywatnej sprawie?
UOKiK będzie podejmował interwencje jedynie w celu ochrony interesu publicznego. Dana praktyka może godzić w ten interes, jeśli oddziałuje na szerszy krąg podmiotów lub wywołuje negatywne skutki dla konkurencji i konsumentów.

W toku postępowania trzeba będzie zatem odpowiedzieć na pytanie, czy i w jaki sposób zachowanie przedsiębiorców wpłynie nie tyle na sytuację samych stron konfliktu, ale przede wszystkim na dany rynek. Czy zachowanie przedsiębiorcy może wywołać na rynku niekorzystne skutki w postaci wpływu na ilość, jakość, cenę towarów lub zakres wyboru dostępny konsumentom lub innym nabywcom?

Co ważne, celem rozstrzygnięć UOKiK jest wyeliminowanie szkodliwych praktyk rynkowych, a nie rekompensata szkody poniesionej przez konkretnego przedsiębiorcę.

17. Jaka jest definicja interesu słabszej strony zgodnie z ustawą?
Rodzaje nieuczciwych praktyk handlowychUstawa nie definiuje co jest interesem słabszej strony, nakreśla jednak jakie zachowania mogą być czynami naruszającymi ten interes. Mogą one polegać między innymi na:

  • nieuzasadnionym rozwiązaniu umowy lub zagrożeniu rozwiązaniem umowy;
  • przyznaniu wyłącznie jednej stronie uprawnienia do rozwiązania umowy, odstąpienia od niej lub jej wypowiedzenia;
  • uzależnianiu zawarcia lub kontynuowania umowy od przyjęcia lub spełnienia przez jedną ze stron innego świadczenia, niemającego rzeczowego ani zwyczajowego związku z przedmiotem umowy;
  • nieuzasadnionym wydłużaniu terminów płatności za dostarczone produkty rolne lub spożywcze.

Nie jest to jednak katalog zamknięty. Są to przykłady, które pokazują w jaki sposób interes słabszej strony może być naruszony. Na tej podstawie można zatem wnioskować, co leży w interesie słabszej strony i że jest to np. płatność za dostarczony towar w ustalonym, rozsądnym terminie.

Art. 7 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

18. Czym w praktyce jest znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym?
Znaczna dysproporcja w potencjale ekonomicznym może wystąpić np. w sytuacji, gdy jedną stroną relacji handlowych jest lokalny producent wędlin, posiadający jeden zakład średniej wielkości (w porównaniu z innymi w skali kraju), a drugą jest sieć handlowa, posiadająca w całym kraju ponad 100 placówek handlowych średniej wielkości o zróżnicowanym asortymencie, która ma kilkanaście razy większy obrót roczny niż producent wędlin.

Trzeba zaznaczyć, że ustawa nie definiuje tego pojęcia za pomocą jednoznacznych kryteriów ilościowych. Zatem każdy przypadek będzie rozpatrywany i oceniany osobno. Jako główny wyznacznik potencjału ekonomicznego brany pod uwagę jest obrót firmy.

19. Co to są dobre obyczaje w obrocie gospodarczym?
Dobre obyczaje to pozaprawne normy moralne i zwyczajowe, które wyznaczają standard uczciwego zachowania przedsiębiorcy poprzez odwołanie się do wartości powszechnie respektowanych w obrocie gospodarczym w sektorze produktów rolnych i spożywczych.

Ocena, czy dana praktyka stosowana przez przedsiębiorcę jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, będzie wymagała odniesienia się do okoliczności sprawy (konkretnego stanu faktycznego) i obiektywnego ustalenia obowiązującego na rynku dobrego obyczaju, który został naruszony.

20. Wyłączenia – kiedy nie stosuje się przepisów ustawy?
Ustawa nie ma zastosowania, w przypadku gdy:

  1. dostawca zbywa produkty rolne lub spożywcze nabywcy mającemu formę spółdzielni, której dostawca jest członkiem;
  2. dostawca będący członkiem:
    • grupy producentów rolnych w rozumieniu przepisów o grupach producentów rolnych i ich związkach – sprzedaje produkty rolne lub spożywcze do grupy producentów rolnych, której jest członkiem,
    • wstępnie uznanej grupy producentów owoców i warzyw za organizację producentów owoców i warzyw w rozumieniu przepisów o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu – sprzedaje owoce lub warzywa członkom tej grupy,
    • uznanej organizacji producentów owoców i warzyw w rozumieniu przepisów o organizacji rynków owoców i warzyw oraz rynku chmielu – sprzedaje owoce lub warzywa członkom tej organizacji.

Art. 3 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

21. Jak ogólnie przebiega postępowanie prowadzone przez UOKiK w przypadku podejrzenia nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej?
W tym miejscu warto przypomnieć, że celem postępowania prowadzonego w przypadku podejrzenia nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej jest ochrona interesu publicznego, a nie indywidualnego. Oznacza to, że działania UOKiK dążą do wyeliminowania nieuczciwych praktyk z obrotu gospodarczego, bez angażowania się w prywatny interes danego przedsiębiorcy. Dochodzenie indywidualnych roszczeń odbywa się przed sądem powszechnym.

Postępowanie UOKiK w przypadku podejrzenia nieuczciwego wykorzystywania przewagi kontraktowej może przebiegać następująco:

  • Zgłoszenie zawiadomienia – każdy może złożyć do UOKiK pisemne zawiadomienie, dotyczące podejrzenia stosowania wobec niego lub innego podmiotu tego typu
  • Postępowanie wyjaśniające – UOKiK może podjąć tego typu działanie przed wszczęciem postępowania właściwego; jego celem jest przede wszystkim wstępne ustalenie czy doszło do naruszenia przepisów ustawy; nie może trwać dłużej niż 4 miesiące, a w przypadkach szczególnie skomplikowanych – nie dłużej niż 5 miesięcy.
  • Postępowanie właściwe – stawiany jest zarzut nieuczciwego wykorzystania przewagi kontraktowej i przeprowadzane jest postępowanie dowodowe; nie może trwać dłużej niż 5 miesięcy; może towarzyszyć mu kontrola u przedsiębiorcy; postępowanie właściwe kończy się:
    1. wydaniem decyzji uznającej praktykę za nieuczciwie wykorzystującą przewagę kontraktową, nakazującej jej zaniechania i nakładającej karę pieniężną;

albo

  1. umorzeniem postępowania i tym samym odstąpieniem od nałożenia kary; albo
  2. wydaniem decyzji zobowiązującej – w porozumieniu z przedsiębiorcą UOKiK zobowiązuje przedsiębiorcę do spełnienia określonych warunków, wskazując termin ich wykonania, bez nałożenia kary pieniężnej.
  • Wniesienie odwołania – składa się na to:
    1. wniesienie do UOKiK odwołania przez przedsiębiorcę;
    2. ewentualnie – przeprowadzenie dodatkowych czynności przez UOKiK, zmierzających do wyjaśnienia zarzutów;
    3. uchylenie albo zmiana decyzji albo skierowanie sprawy do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia wniesienia odwołania.
  • Postępowanie przed Sądem Okręgowym w Warszawie – sądem ochrony konkurencji i konsumentów.
22. Czy postępowanie na drodze administracyjnej (prowadzone przez UOKiK) wyklucza dochodzenie roszczeń na drodze sądowej?
Postępowanie na drodze administracyjnej nie wyklucza dochodzenia na drodze sądowej tym bardziej, że ich cele są odmienne.

Postępowanie administracyjne w zakresie przeciwdziałania nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej ma chronić interes publiczny, czyli interes ekonomiczny potencjalnie wielu przedsiębiorców działających na danym rynku. UOKiK identyfikuje problem, stwierdza na czym polega szkodliwa praktyka i podejmuje dalsze czynności zmierzające do zlikwidowania nieprawidłowej praktyki.

W przypadku ugodowego zakończenia sprawy (decyzja zobowiązująca) firma, której UOKiK zarzucił nieuczciwe praktyki może zobowiązać się np. do spłaty zaległych płatności. Działanie UOKiK nie zaspokoi jednak zwykle w pełnym zakresie roszczeń indywidualnego przedsiębiorcy, pokrzywdzonego taką nieuczciwą praktyką. Przedsiębiorca ten może natomiast dochodzić swych praw, występując z powództwem do sądu cywilnego. Decyzja UOKiK może w tym wypadku stanowić dodatkowy, ważny argument w sprawie.

Art. 4 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

23. Czym różni się to postępowanie od innych postępowań prowadzonych przez UOKiK?
Postępowania prowadzone przez UOKiK w sprawach praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową to inny rodzaj postępowań, odrębny od tych prowadzonych w sprawach praktyk ograniczających konkurencję.

Niemniej postępowania te mają zbliżony charakter ze względu na analogiczną konstrukcję ustawową, z tą różnicą, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy

o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej nie jest możliwe przeprowadzenie przez UOKiK przeszukania, a maksymalna kara, która może zostać nałożona na przedsiębiorcę, wynosi 3% obrotu (w przypadku praktyk ograniczających konkurencję jest to 10% obrotu).

24. Czy rolnik sprzedający sałatę będzie musiał skorzystać wyłącznie z ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej, czy też równocześnie będzie mógł wystąpić do sądu w ramach ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji? Co jeśli rozstrzygnięcia będą różne?
Rolnik sprzedający sałatę będzie mógł skorzystać zarówno z uprawnień wynikających z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, czyli złożyć pozew do sądu, jak i z uprawnień wynikających w ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej, czyli złożyć zawiadomienie do UOKiK.

Trzeba jednak pamiętać o ważnej różnicy pomiędzy tymi działaniami, gdyż są to odrębne instytucje ochrony przedsiębiorców:

  • publiczno-prawna (praktyki nieuczciwego wykorzystania przewagi kontraktowej),
  • prywatno-prawna (czyny nieuczciwej konkurencji).

Podejmowane w trybie wyżej wymienionych ustaw rozstrzygnięcia opierają się na innych przesłankach i zmierzają do osiągnięcia różnych celów. Ten sam przypadek może więc podlegać ocenie zarówno Prezesa UOKiK, jak i sądu. Ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej nie wyłącza bowiem możliwości występowania przez przedsiębiorcę z roszczeniami do sądu powszechnego na drodze cywilnoprawnej, w sytuacji, gdy określoną sprawą zajmuje się UOKiK.

Równoczesna ocena określonego przypadku przez sąd i Prezesa UOKiK może prowadzić do różnych rozstrzygnięć i przykładowo sąd może stwierdzić, że doszło do czynu nieuczciwej konkurencji, a Prezes UOKiK może umorzyć prowadzone postępowanie uznając, że nie miało miejsca stosowanie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową. Nie będzie to jednak oznaczać rozbieżności orzeczniczej, gdyż zakres przedmiotowy ustaw jest rozłączny. Co ważne, sposób rozstrzygnięcia sprawy przez sąd pozostaje bez wpływu na decyzję Prezesa UOKiK, jak również rozstrzygnięcie Prezesa UOKiK nie determinuje sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd.

Przedsiębiorca, decydując o podjęciu określonych działań zmierzających do ochrony jego praw, powinien mieć jednak na uwadze, że Prezes UOKiK, działając w interesie publicznym, nie rozstrzyga sporów indywidualnych oraz nie zasądza odszkodowań na rzecz prywatnych podmiotów, a może jedynie nałożyć na nieuczciwego przedsiębiorcę karę pieniężną płatną do budżetu państwa.

Art. 1 i 4 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi

25. Droga sądowa czy administracyjna – którą drogę dochodzenia roszczeń wybrać w przypadku podejrzenia o stosowanie niedozwolonych praktyk?
UOKiK działa wyłącznie w interesie publicznym. Oznacza to, że nie rozstrzyga spraw/sporów indywidualnych i nie zasądza odszkodowań na rzecz prywatnych podmiotów, a jedynie może nałożyć karę pieniężną płatną do budżetu państwa.

W sprawach związanych z dochodzeniem roszczeń podmiotów prywatnych właściwe są sądy powszechne.

Art. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi


Do pobrania

Zebrane pytania i odpowiedzi (format: .pdf, rozmiar: 561 KB)